• 100194, Тошкент ш., Юнусобод, 3 квартал, Янги шахар кўчаси, 7А

Virusli gepatitlar haqida yangiliklar

1. 2030 yilga qadar B gepatitini bartaraf etish: vaksinatsiyadagi yutuqlar, diagnostika va davolashdagi muammolar

2026 yil 25 sentyabrda Vaccines jurnalida «2030 yilga qadar B gepatitini bartaraf etish: JSST maqsadiga erishish holati va to‘siqlar» sarlavhali maqola chop etildi.

Sharh maqolasida JSSTning 2030 yilga qadar virusli gepatitlarni jamoat salomatligi uchun tahdid sifatida bartaraf etish maqsadiga erishishdagi global taraqqiyot baholangan. Mualliflar 10 ta asosiy xalqaro va mintaqaviy manba ma’lumotlarini umumlashtirib, ularni JSSTning maqsadli ko‘rsatkichlari bilan taqqoslagan.

Asosiy natijalar: 2022 yilda dunyodagi chaqaloqlarning 84 foizi B gepatitiga qarshi vaksinaning uch dozasini olgan; 194 davlatdan 190 tasida ushbu vaksinatsiya milliy dasturlarga kiritilgan. Biroq tug‘ilgandan keyin belgilangan muddatda beriladigan vaksinaning birinchi dozasini faqat 46 foiz chaqaloq olgan. Afrika mintaqasida bu ko‘rsatkich 14–18 foizni tashkil etgan. Surunkali B gepatiti bilan yashovchi taxminan 254 million kishining atigi 13 foiziga tashxis qo‘yilgan, 2,6 foizi esa davolangan. 2022 yilda virusli gepatitlar taxminan 1,3 million o‘limga sabab bo‘lgan; mualliflar ushbu o‘limlarning aksariyatini HBV bilan bog‘laydi.

Chaqaloqlarni rejali emlashdagi yutuqlar tug‘ruq vaqtida infeksiya yuqishining oldini olish, surunkali B gepatitini aniqlash va davolashdagi taraqqiyot bilan hali bir xil darajada emas. Mualliflar maqsadlarga erishish uchun yangi tug‘ilgan chaqaloqlarni o‘z vaqtida emlash, testlarni antenatal va birlamchi tibbiy yordamga joriy etish, davolashdan foydalanish imkoniyatini kengaytirish hamda milliy dasturlarni barqaror moliyalashtirish zarurligini ta’kidlaydi. Bu sharh tadqiqoti bo‘lib, global va mintaqaviy tendensiyalarni tavsiflaydi; meta-tahlil emas va alohida mamlakatlar ma’lumotlarining o‘rnini bosmaydi.

JSST mintaqalari bo‘yicha gepatit B ga qarshi emlash qamrovi, 2020–2022

Rasm. JSSTning oltita mintaqasi bo‘yicha gepatit B ga qarshi emlash qamrovi (2020–2022-yillar): chaqaloqlarga uch dozali emlash (HepB3) va tug‘ilgandan so‘ng o‘z vaqtida qilinadigan birinchi doza ko‘rsatkichlari; 2030-yilga mo‘ljallangan 90 foizlik maqsadli ko‘rsatkich bilan taqqoslangan. Afrika mintaqasida (AFR) tug‘ilgandan so‘ng qilinadigan doza bo‘yicha eng katta tafovut kuzatiladi. AFR — Afrika mintaqasi; AMR — Amerika mintaqasi; SEAR — Janubi-Sharqiy Osiyo mintaqasi; EUR — Yevropa mintaqasi; EMR — Sharqiy O‘rta yer dengizi mintaqasi; WPR — G‘arbiy Tinch okeani mintaqasi.

Nashr: Berabose C., Clemens R., De Noronha T. et al. Assessing the Status of and Impediments to Achieving the WHO Goal to Eliminate Viral Hepatitis B by 2030: A Scoping Review // Vaccines. 2026. Vol. 14. Article 846. DOI: 10.3390/vaccines14100846.

2. B gepatiti virusi OIV va kriptokokkli meningit bilan kasallangan bemorlarning orqa miya suyuqligida aniqlandi

2026-yil-25-iyunda «B gepatiti virusi OIV bilan bog‘liq kriptokokkli meningitga chalingan bemorlarning orqa miya suyuqligida aniqlandi» maqolasi International Journal of Infectious Diseases jurnalida onlayn chop etildi; maqola jurnalning-2026-yil sentyabrdagi 170-sonida e’lon qilingan.

Maqolada Botsvanada OIV bilan bog‘liq kriptokokkli meningitga chalingan 81 nafar katta yoshli bemorning qon plazmasi va orqa miya suyuqligi namunalari o‘rganilgan. Ishtirokchilarda immunitet tanqisligi og‘ir bo‘lgan: CD4+ hujayralarining median miqdori 29 hujayra/mklni tashkil etgan.

Asosiy natijalar: HBsAg tekshirilganlarning 29,7 foizida qon plazmasida va 18,8 foizida orqa miya suyuqligida aniqlangan. B gepatiti virusi DNKsi har ikki turdagi namunada topilgan; antiretrovirus terapiyasini olgan bemorlarda plazmada HBV DNA aniqlanishi pastroq bo‘lgan. Orqa miya suyuqligidagi HBV ko‘rsatkichlari bilan terapiya o‘rtasida bog‘liqlik aniqlanmagan.

Orqa miya suyuqligida HBV aniqlanishi virusning markaziy asab tizimida mavjudligini, bu esa virusning alohida rezervuari bo‘lib xizmat qilishi mumkinligini ko‘rsatadi. Biroq juft namunalar soni kamligi, HBV RNA tahlili o‘tkazilmagani va qon aralashib ketgan bo‘lishi ehtimolini to‘liq istisno qilib bo‘lmasligi natijalarni talqin qilishni cheklaydi. Tadqiqot virus markaziy asab tizimida faol ko‘payishini yoki nevrologik belgilarga ta’sir qilishini isbotlamaydi. Mualliflar qo‘shimcha tadqiqotlar o‘tkazish zarurligini ta’kidlaydi.

Nashr: Phakedi B.K.S., Phinius B.B., Molebatsi K. et al. Detection of hepatitis B virus in cerebrospinal fluid of people with HIV-associated cryptococcal meningitis in Botswana // International Journal of Infectious Diseases. 2026. Vol. 170. Article 108907. DOI: 10.1016/j.ijid.2026.108907.